Mobbing

1.Mobbing nedir? Günümüzde rekabetin oldukça yoğun yaşandığı iş hayatında pek çok kişinin maruz kaldığı ‘mobbing’ literatürde yeni yer almaya başlasa da bir davranış biçimi olarak çok eskidir. Kavram olarak oldukça...

1.Mobbing nedir? Günümüzde rekabetin oldukça yoğun yaşandığı iş hayatında pek çok kişinin maruz kaldığı ‘mobbing’ literatürde yeni yer almaya başlasa da bir davranış biçimi olarak çok eskidir. Kavram olarak oldukça yeni olmasından dolayı bu davranış biçimine maruz kalmasına rağmen yaşadığı sancılı sürecin ‘mobbing’ olarak tanımlandığı konusunda ne yazık ki pek çok kişinin bilgisi yoktur. Söz konusu eksik bilginin doğal bir uzantısı olarak yaşadığı bu süreçle başa çıkma konusunda psikolojik ve hukuki olarak neler yapabileceği konusu da kişilerin eksik ya da yanlış bilgiye sahip olduğu diğer bir alandır.

Dilimize İngilizce’den geçmiş olan ‘mobbing’ sözcüğü baskı, psikolojik şiddet, kuşatma, taciz, rahatsız etme ve sıkıntı verme anlamlarına gelir. Dr. Leymann mobbingi “bir veya birkaç kişi tarafından diğer bir kişiye yönelik olarak, sistematik bir biçimde düşmanca ve ahlak dışı bir iletişim yönelmesi şeklinde, psikolojik bir terör” olarak nitelendirmiştir. Mobbing; özellikle hiyerarşik yapının yüksek olduğu gruplarda mevcut pozisyonu itibariyle üstte yer alan kişinin söz konusu pozisyonunu kötüye kullanarak, kasıtlı ve sistematik olarak kişiyi işten çıkarmaya yönelik uyguladığı duygusal bir saldırıdır. Bu noktada amaç, kişinin kendi rızasıyla işten ayrılmasına neden olmaktır. İstatistikler ve bu konuda yapılan araştırmalar gösteriyor ki söz konusu yıldırma, taciz, dışlama ile psikolojik şiddete uğrayan ‘kurbanlar’ (mobbinge maruz kalan kişiye kurban, mobbingi uygulayan kişiye ise tacizci denilmektedir) gün geçtikçe şiddetini arttıran travmadan kurtulmak amacıyla işlerinden istifa etmektedirler. Bu noktada sorulması gereken soru mobbing’in hangi amaçla yapıldığıdır?

2.Mobbing neden yapılır? Çalışanı mobbing’le işten çıkarmaya yönelik uygulanan bu davranış biçiminin bilinen en bariz nihai hedefi, çalışanın rızası olmadan işten çıkarma durumunda işverenin katlanacağı ekonomik yükümlülükleri ortadan kaldırmaktır. Diğer önemli bir neden de üst pozisyondaki kişinin alt pozisyondaki kişiyi rakip olarak görüp kendi isteğiyle işten ayrılmasını sağlamaktır. Ancak burada üzerinde durulması gereken konu; bu ve buna benzer her davranış biçiminin mobbing olarak tanımlanmaması gerektiğidir. Bu noktada Türkiye’de mobbing kavramı sıkça karıştırılmakta ve günlük yaşanan -stresin getirdiği- her tartışma/çatışma mobbing olarak nitelendirilmektedir.

Burada kritik nokta davranışın sürekli ve sistematik olması gerektiğidir ki uzmanlar söz konusu sistematik tespitinde bulunabilmek için en az 6 ay geçmesi gerektiğini ifade etmektedirler. Dolayısıyla her baskıyı mobbing olarak nitelendirmemek gerekir.

3.Mobbing davranışları nelerdir? Mobbing uygulamaya çalışan kişinin iş ortamında ima, alay, herkesin içinde küçük düşürme ve kişinin toplumsal saygınlığını azaltan genel davranış biçimleriyle kendisini gösteren mobbing davranışları Heinz Leymann tarafından kategorize edilerek 5 ana gruba ayrılmıştır.

1. Grup: Bu grupta tacizci, kurban seçtiği kişiyi yok sayma yolunu seçer. Kurban, içinde bulunduğu çalışma ortamında yalnız bırakılmaya çalışılırken bulunduğu ortamda yokmuş gibi davranılır. Bu davranış biçiminde tacizci, diğer çalışma arkadaşlarından kurbanla iletişimi kesmelerini de isteyebilir.

2. Grup: Kişinin mesleki yeteneklerini ortadan kaldırmaya yönelik olarak uygulanan bu davranış biçiminde ise tacizci, kurbana mesleki yetilerinin çok altında işler vererek başarılarının önüne set çeker ya da mesleki yetilerinin çok üzerinde iş vererek başarısız olduğu imajını yaratmaya çalışır. Kurbana iş vermemek ya da çalışma şartlarını ağırlaştırmak/ortadan kaldırmak bu davranış biçiminin diğer uygulamalarıdır.

3. Grup: Belki de mobbing uygulamasının en etik olmayan bu davranış biçiminde ise kişinin sosyal imajına yönelik çok ciddi saldırılar gerçekleştirilir. Kişinin arkasından asılsız bir çok dedikodu yapılır, kişinin dış görünüşüyle dalga geçilir, özel yaşamıyla, kişisel değerleriyle, konuşmasıyla kısacası onu o yapan tüm kişisel özellikleriyle alay edilir.

4. Grup: Kişinin kendini ifade etmesini ve iletişim kurmasını engelleyen bu davranış biçiminde ise kurban sözlü ve yazılı tehditler alır, herkes içinde azarlanır, küçük düşürülür, hiçbir anlamda kendisini ifade etmesine izin verilmez.

5. Grup: Son grupta ise kişinin sağlığına ve fiziksel bütünlüğüne saldırılar başlar. Kişi, sağlığı riske atılacak şekilde zor şartlar altında çalıştırılır, şiddetle ve cinsel tacizle karşı karşıya kalır.

4.Kimler mobbing için hedef kitledir? Tacizci için kurban profili oldukça nettir. Mobbing ‘meyve veren ağaç taşlanır’ misali;

  • İşini çok iyi yapan, alanında uzman
  • Aynı iş yerinde uzun süre çalışmış ve kıdem tazminatı alacağı birikmiş
  • Dürüst, güvenilir
  • Verdiği kararlarla çalışma ilkeleri konusunda prensipleri olan ve bunlardan ödün vermeyen
  • Yapısı itibariyle emir (talimattan farklı) altında çalışamayan, bağımsız bir yapıya sahip
  • Her söyleneni direkt olarak kabul etmeyip sorgulayan

kişiler üzerinde gerçekleştirilir. Tacizcinin genel profili ise; başkalarının zeka ve mesleki kıvraklık olarak ondan daha önde olmasını kabullenemeyen, başarıyı takdir etmesini bilmeyen, genel itibariyle kıskanç olan ve bu duyguyu kontrol edemeyen, hırslarının sınırını çizemeyen(*), müthiş bir iktidar/koltuk sevdası olan kişilerdir.

(*)Unutmayın; başarı için azim ve kararlılık gerekir. Hırs çoğunlukla zarar ile sonuçlanır. Hırslarınıza teslim olmayın!

5.Türkiye’de mobbing’in oranı nedir ve hangi sektörlerde daha sık rastlanır? Türkiye’de mobbinge maruz kalma oranları son yıllarda çok yükselmiştir. Rekabetin yoğun olduğu özel sektörde daha sık görünen mobbing, kamu sektöründe de özellikle eğitim alanında oldukça fazla görülmektedir. Alt-üst ilişkinin yoğun yaşandığı gruplarda, kota doldurma gibi bir uygulama sonucu çalışanlar arasında rekabetin çok yaşandığı sektörlerde bu tarz saldırılar oldukça fazladır.

6.Mobbing’in kurban üzerinde yarattığı olumsuz sonuçlar nedir? Günümüz iş hayatında hemen hemen herkesin karşılaşabileceği bu sorun, etkileri itibariyle yıkıcı sonuçlar yaratmaktadır. Mobbing uygulamasına maruz kalan bir çok kişi sorunla nasıl başa çıkacağını bilmemekte ve ne yazık ki daha kötü sonuçlar yaratacağı endişesiyle söz konusu duruma dur demeyip, olayı kabullenmektedir. Tacizci tarafından başlatılan ve daha sonra diğer çalışanların da olaya dahil olabileceği bu saldırı dizisinde kurbanın psikolojisi alt üst edilmekte ve iş hayatından soyutlandırılmaktadır. Bu noktada kişi, kendine olan güvenini kaybetmekte, kendi kararlarından şüphe duymakta, yaşadığı bunalım ve haksız davranışlar; huzursuzluk, sürekli panik hali, sosyal uyumsuzluk, depresyon, mutsuzluk, umutsuzluk, karamsarlık, uykusuzluk, sürekli sinir hali, melankoli, öfke, çaresizlik hissi gibi duyguları beraberinde getirmektedir.

Kurban tüm bu davranışlar sonucunda mesleki bütünlük ve benlik duygusunu kaybeder. Mesleki motivasyonu düşer, yaşadığı sıkıntıları ailesine/arkadaşlarına yansıtması sonucu aile içi huzursuzluklar da oluşur. Kişi psikolojik tedavi görmeye başlar, hatta bazı vakalar öyle ilginçtir ki kişinin sağlık giderlerine harcadığı para, toplam kazancının üzerindedir.

7.Mobbing’i ortadan kaldırmak ya da azaltmak için neler yapılabilir? Yazının bu bölümüne kadar olan kısmında bir hastalık olarak ‘mobbing’ tanımlanarak teşhis edilmeye çalışıldı. Bu noktadan sonra asıl önemli olan tedavi kısmı ele alınacaktır.

Bu sorunla başa çıkmak için neler yapabiliriz? Çözümün ilk aşaması sorunu fark edip teşhis koymaktır. Belki de şu anda yaşadığınız şey, yukarıda anlattığımız duruma çok benziyordu ve siz yaşadığınız şeyin ‘mobbing’ olduğunun farkında değildiniz. Bu noktadan sonra yaşadığınız durumun mobbing olduğunu düşünüyorsanız; yapmanız gereken ilk şey sorunu kabullenmeyip yapılacakları gözden geçirip önlem almak olacaktır. Daha kötü sonuçlar yaratma ihtimaliyle endişelenerek yaşadığınız durumu kabul etmeniz; bu davranışları uygulayan kişiyi amacına ulaştırmaktan başka hiçbir işe yaramayacaktır.

Yapmanız gereken; Size bu davranışları uygulayan kişiyle açıkça konuşarak söz konusu davranışlardan oldukça rahatsız olduğunuzu söylemek, durumun devam etmesi halinde insan kaynakları departmanı, yönetim ve yetkililerle durumu paylaşmak, yaşadığınız anormal durumları, sözleri, davranışları, aldığınız emirleri yazılı olarak kaydetmek, belge toplamak ve eğer yardım alıyorsanız tüm yaşadıklarınızı doktora anlatmaktır.

Bundan sonraki süreç yasal yollara başvurmak olacaktır. Ne yazık ki mobbing Türk Hukukunda açıkça tanımlanmamıştır. (2011/2 Sayılı Başbakanlık Genelgesi dışında) Ancak yarattığı sonuçlar itibariyle suç ya da haksız fiil olarak nitelendirmekte olup, yaşadığınız durumu ispat etmeniz halinde bir çok hukuki yaptırım/tazminat yaratabilmektedir.

Mobbing, sonuçları itibariyle incelendiğinde sadece çalışana değil şirkete de zarar vermektedir. Öyle ki mobbing uygulanan kişinin çalışma veriminin azalması, buna bağlı olarak performansının düşmesi, ortamda yaşanılan huzursuzluk; yapılacak işin verimini ve şirketteki karlılığı azaltmaktadır. Bu noktada işverenin (mobbingi uygulayan kişi o değilse) şirkette en alt kademeden en üst kademeye kadar olan iş ilişkilerini yönetmesi, takip etmesi, sorunu fark ederek çözüme ulaşmaya çalışması ileride daha büyük sorunların ortaya çıkmasını önleyebilecektir.

Sonuç olarak; Mobbing, çalışanları ve şirketleri tehdit eden ciddi bir sorundur. Bu noktada olması gereken gerçek niyeti gizleyerek kaçak oynamaktansa adil olmaktır.

Bilgiler ve mesleki yetenekler yarışmalı, kişisel egolar ve pozisyonlar değil!

POWER NETWORK

Psikolojik tacizle mücadeleyi güçlendirmek üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi, ALO 170 üzerinden psikologlar vasıtasıyla çalışanlara yardım ve destek sağlamaktadır.

 

Kaynak: http://www.powernetwork.web.tr/mobbing/

 

Kategoriler
GüncelSosyal Güvenlik
Yorum Yok

Yazıya Yorum Yapın

*

*

SON YAZILANLAR